Üniversiteye girişte lise diploma notu sınav puanına aynı formülle ekleniyor. Ama o not her okulda başka bir ölçüyle veriliyor. Notu sıkı bir okulda 78, notu cömert bir okulda 98 olabiliyor ve sistem ikisini de olduğu gibi puana katıyor. Sonuçta sınavda aynı başarıyı gösteren öğrenciler binlerce sıra arayla yerleşiyor.
OBP katkısı = diploma notu × 5 × 0,12 → yerleştirme puanına 30 ile 60 arası
İmzaları il il derleyip her ilin milletvekillerine ileteceğiz. Ne kadar çok imza, o kadar güçlü bir talep. İmzalayanlar kampanyadaki gelişmelerden haberdar olmayı da seçebilir. Önce gerekçeleri okumak istersen sorunu ve hesaplayıcıyı aşağıda bulabilirsin.
Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne,
Üniversiteye yerleştirme puanına eklenen Ortaöğretim Başarı Puanı, okullar arasında ortak bir ölçüye dayanmayan diploma notları üzerinden hesaplanmaktadır. Bu durum, sınavda aynı başarıyı gösteren adayların yalnızca okullarının not verme alışkanlıkları nedeniyle binlerce sıra farkla yerleşmesine yol açmakta; Anayasa'nın güvence altına aldığı eşitlik ilkesini ve eğitim hakkını zedelemektedir.
Diploma notlarının okullar arasındaki not verme farklılıklarını giderecek şekilde ortak bir ölçüye getirilmesini ve bu düzenlemenin 2027 YKS'de uygulanabilmesi için gerekli yasal değişikliğin sınav kılavuzu yayımlanmadan önce yapılmasını saygılarımızla talep ederiz.
Ortaöğretim Başarı Puanı (OBP), lise diploma notunun 5 ile çarpılmasıyla bulunur ve 250 ile 500 arasında değişir. Bu puanın 0,12 katı yerleştirme puanına eklenir.12
Bir önceki yıl bir programa yerleşen adaylarda katsayı 0,06'ya düşer, katkı yarıya iner.
| DİPLOMA NOTU | 50 | 60 | 70 | 80 | 90 | 100 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| OBP | 250 | 300 | 350 | 400 | 450 | 500 |
| PUANA KATKI | 30,00 | 36,00 | 42,00 | 48,00 | 54,00 | 60,00 |
ÖSYM diploma notunu okulların bildirdiği haliyle kullanıyor. Okullar arasında ortak bir yazılı sınav ya da ortak bir not ölçeği yok. Bir okulda 85 sınıf birinciliği anlamına gelirken başka bir okulda sınıf ortalaması olabiliyor. Sistem bu iki 85'i aynı sayıyor.
Sonuç olarak notu sıkı veren bir fen ya da Anadolu lisesinin öğrencisi, sınavda aynı neti yapan ama yüksek not dağıtan bir okuldan gelen rakibinin gerisinde başlıyor. Bazı öğrenciler sırf diploma notu için son sınıfta okul değiştiriyor.
Akademisyenler not enflasyonunun arkasında prestij kaygısını, veli baskısını ve okullar arası rekabeti görüyor. Not baskısı 9. sınıfta başlıyor ve öğrencilerin bilimsel, sportif ve sosyal etkinliklere ayırdığı zamanı daraltıyor.18 Oysa çoğu öğrencide sınava hazırlık olgunluğu ancak 11. sınıfta geliyor; 9. ve 10. sınıf notları da puana aynı ağırlıkla giriyor.20
Yazılı ve sözlü notlar öğretmenle öğrenci arasındaki ilişkide üretilir ve ne kadar özen gösterilirse gösterilsin öznel kalır. Bir örnek düşünün: çıtası yüksek bir okulda aylarca hazırlanan bir proje 65 alırken, başka bir okulda tek sayfalık benzer bir çalışma teslim edildiği için 90 alabiliyor. Bugünkü sistem iki notu da olduğu gibi puana katıyor ve daha çok emek veren öğrenci geride kalıyor.20
Standardize olmamış bir puanın sınava etki etmesi çok doğru değil.Salim Ünsal, eğitim uzmanı, 2025 5
İki adayın sınavda aynı puanı aldığını düşün. Diploma notlarını değiştir, yerleştirme puanlarının nasıl ayrıştığını gör.
Aday A, Aday B ile aynı yerleştirme puanına ulaşmak için sınavda 12,00 puan, kabaca 6–8 net daha fazla yapmak zorunda.
| Aday | TAHMİNİ SIRA | TIP · İLK 50 BİN | MÜH. · İLK 300 BİN |
|---|---|---|---|
| Aday A | 66.800. | ✕ Dışında | ✓ İçinde |
| Aday B | 55.400. | ✕ Dışında | ✓ İçinde |
Net karşılığı kaba bir tahmindir; uzmanların diploma notu 50 ile 100 arasındaki 30 puanlık farkı 15–20 net olarak hesapladığı orana dayanır.2 Sıralama tahmini 2026 YKS'nin resmi sayısal yerleştirme puanı dağılımından hesaplanır;14 diğer puan türlerinde ve başka yıllarda sonuç farklıdır.
Sınavda aynı cevapları veren iki aday arasındaki 12 puan, sıralamada nerede durduğuna göre çok farklı bir bedele dönüşüyor. Hesabı 2026 YKS'nin resmi sayısal (SAY) yerleştirme puanı dağılımıyla yaptık.14 Tıp fakülteleri için sayısalda ilk 50 bin, mühendislik programları için ilk 300 bin içinde olmak gerekiyor.15
Bu adayın tıp fakültesine başvurup başvuramayacağını sınavdaki performansı değil, okulunun not verme alışkanlığı belirliyor.
Adayların en yoğun olduğu bu aralıkta 1 puan ortalama 3 bin sıraya denk geliyor.
En üst sıradaki tıp fakülteleri ve bilgisayar mühendisliği programları son yıllarda ilk birkaç bin içinden, çoğu ilk 3.000'den öğrenci aldı.16,17 Bu bölgede aday sayısı az olduğu için 12 puan yaklaşık 2.000 sıra ediyor. Yine de ilk 1.500'de yer alan bir aday 12 puan kaybettiğinde 3.500'lere iner ve hedeflediği programların dışında kalır.
Aşağıdaki dört aday, 2023 YKS sonuçlarıyla ilgili basına yansıyan dökümlerden.1 Tek tek vakalar genel bir istatistik değildir ama mekanizmayı açıkça gösterir: yüksek diploma notu sınav başarısından bağımsız olarak öne taşıyor, notu sıkı okuldan gelen başarılı aday geriye düşüyor.
Son dört yılda sınavda sıfır ya da eksi net yapıp OBP'nin katkısıyla üniversiteye yerleşen aday sayısı (Haziran 2026 itibarıyla).2
2024 sıralamalarıyla yapılan bir hesapta 300 TYT puanı alan bir Anadolu lisesi öğrencisine 70 diploma notundan 42 puan ekleniyor. Rakiplerine daha fazla eklendiği için yine de yaklaşık 49 bin sıra geriye düşüyor.6
Bugün diploma notu olduğu gibi 5 ile çarpılıyor. 2013'ten önce ise not, puana girmeden önce iki adımda düzeltiliyordu. ÖSYM'nin 2010 tarihli yönergesine göre yöntem şöyle işliyordu:21
Her okulun o yılki diploma notu ortalaması ve dağılımı hesaplanıyordu. Öğrencinin notu bu dağılımdaki yerine göre 100 ile 500 arasında bir puana dönüşüyordu: okulun en üst notları 500'e, alt ucu 100'e yakın. Herkesin 95 aldığı bir okulda 95 artık ayrıcalık değildi.
OBP = 500 − (M − x) / (M − m) × 400
x: öğrencinin notu · M: okulun üst ucundaki not · m: okulun en düşük notu ya da ortalamanın 3 standart sapma altı (hangisi büyükse)
Okulun son sınıflarının sınav ortalamasından 100 ile 450 arasında bir taban (A) hesaplanıyordu. Sınavda başarılı okulun tabanı yüksekti. Okul birincisi hangi okuldan olursa olsun 500 alıyordu; taban, sıralamanın alt ve orta kısmındaki öğrencileri etkiliyordu.
AOBP = A + (500 − A) × (OBP − 100) / 400
A = 100 + 350 × (okulun ortalaması − en düşük okul ortalaması) / (en yüksek − en düşük okul ortalaması)
| Ölçüt | ADAY A | ADAY B |
|---|---|---|
| Okulun sınav başarısı | Düşük (taban 150) | Yüksek (taban 400) |
| Diploma notu | 90 | 65 |
| Okul içindeki sırası (100 mezun) | 90. | 9. |
| Bugün: not × 5 | 450 | 325 |
| Eski sistem, 1. adım: okul içi puan | ≈ 140 | ≈ 470 |
| Eski sistem, 2. adım: AOBP | 185 | 492,5 |
Bugünkü sistemde notları cömert bir okulun alt sıralarındaki Aday A önde. Eski sistemde notu sıkı ve sınavda başarılı bir okulun ilk onundaki Aday B öne geçiyor. Karşılaştırma fikri Umut Şahin'in temsili modelinden uyarlandı;20 hesaplar ÖSYM'nin 2010 yönergesindeki formülle yapıldı.21
Yöntem, başarısı düşük okullardaki çalışkan öğrencileri, özellikle orta sıralardakileri dezavantajlı bıraktığı gerekçesiyle eleştirildi ve 2013 sınavından itibaren terk edildi.8,11,19 Yerine gelen ham not uygulamasının bugün yaşanan sorunlara yol açacağı da o dönemde öngörülmüştü.9
Dört yıllık emeğin puana yansımasına karşı değiliz. İstediğimiz, diploma notunun her okulda aynı şeyi ölçmesi ve bunun 2027 YKS'den itibaren uygulanması.
Sorun OBP'nin varlığı değil, not şişirmesini ödüllendiren yapısıdır.Umut Şahin 20
Diploma notu, okulun kendi not dağılımına göre standartlaştırılsın. Bir okulda herkes 95 alıyorsa, 95 o okulda ortalamadır ve öyle sayılmalıdır. 2013'e kadar uygulanan sistem bunu yapıyordu (nasıl çalıştığına bak). Okulun sınav başarısının hesaba ne ölçüde katılacağı ise açık ve bilimsel bir tartışmayla belirlensin.
MEB'in merkezi ortak sınavları diploma notunda daha fazla ağırlık taşısın. Böylece notun bir bölümü her okulda aynı sınavla belirlenir.
MEB her okulun diploma notu ortalamasını ve dağılımını, mezunlarının sınav ortalamasıyla yan yana her yıl yayımlasın.
Notları sınav başarısıyla belirgin biçimde uyuşmayan okullar kendiliğinden incelemeye alınsın. Son sınıfta yalnızca not için yapılan nakillere sınır getirilsin.
Okul içi standartlaştırma 2027 YKS'den itibaren uygulansın. Yöntem yeni değil: ÖSYM 2012'ye kadar bunu her okulun not istatistikleriyle hesaplıyordu ve gereken veri bugün e-Okul'da hazır.
Standartlaştırma 2027'ye yetişmezse OBP'nin ağırlığı 2027 YKS için geçici olarak düşürülsün (örneğin yüzde 12 yerine yüzde 6). Not şişirmenin bir kuşağı daha etkilemesine izin verilmesin.
Eraslan da amacın OBP'yi kaldırmak değil, okullar arasındaki uygulama farkını gidermek olduğunu vurguluyor.
Kanun değişikliği Meclis gündemine gelmeli. Hesaplama formülü 2012'den beri Yükseköğretim Kanunu'nun 45. maddesinde yazılı. YÖK ya da ÖSYM onu tek başına değiştiremiyor.25
Düzenleme yasalaşmalı. Geçmiş yıllarda YKS kılavuzu ve başvurular Şubat'ta başladı; adaylar başvururken kuralı bilmeli. 2012'de değişiklik sınava haftalar kala yapılınca tepki büyümüş ve o yıl için geri alınmıştı.23,24
2027 YKS yeni kuralla yapılır. Diploma notları okul içindeki konuma göre standartlaştırılarak puana eklenir. Gereken veri e-Okul'da hazır; yöntem, ÖSYM'nin 2012'ye kadar kullandığı yöntem.21
2012'deki ham nota geçiş de o sırada lisede okuyan öğrencilere uygulandı ve Anayasa Mahkemesi eski yöntemin süreceği beklentisini kazanılmış hak saymadı.22 Bu karar, hâlihazırda lisede okuyan öğrencilere yeni yöntemin uygulanabileceğini gösteren bir emsal. 2027 YKS tarihleri ÖSYM tarafından henüz açıklanmadı; yukarıdaki takvim geçmiş yıllara dayanıyor.
Bu tartışmanın iki tarafı var. Mevcut sistemi savunanların gerekçelerini de burada açıkça yazıyoruz.
Ekim 2026'da başlayan sistemle yazılı sorularının büyük kısmı merkezi havuzdan geliyor. Okullar arası not farkının bu yolla kendiliğinden kapanacağı söyleniyor.26
Doğru yönde bir adım ve sorunun varlığını kabul ediyor. Ama 12. sınıfı kapsamıyor, açık uçlu cevapları yine okulun kendi öğretmeni puanlıyor ve yerleştirmedeki hesaba dokunmuyor. 2027 YKS'ye girecek hiçbir aday bundan yararlanamıyor. Grafiğe bakın.
Öğrenciler okul seçimlerini ve çalışma planlarını mevcut kurala göre yaptı. 2012'de son dakika yapılan değişiklik büyük tepki çekmiş ve o yıl için geri alınmıştı.23,24
2012'de ham nota geçiş de o sırada lisede okuyan öğrencilere uygulandı ve Anayasa Mahkemesi bunu Anayasa'ya aykırı bulmadı.22 Standartlaştırma kimsenin gerçek başarısını elinden almıyor, yalnızca şişirilmiş notun sağladığı avantajı kaldırıyor. Beklemek, adaletsizliğin bir kuşağı daha etkilemesi demek. Yine de kural, adaylar başvuru yapmadan önce kesinleşmeli.
ÖSYM'nin eski gerekçesine göre diploma notu bilgi düzeyinden çok öğrenme gücünü ve çalışma alışkanlığını gösterdiği için puana katılıyor. Her şeyin tek bir sınav gününe bağlanmasını yumuşatıyor.7
Katılıyoruz. Bu yüzden OBP'nin kaldırılmasını değil, her okulda aynı şeyi ölçmesini istiyoruz.
Diploma notunun etkisi kalkarsa son sınıf öğrencileri okulu tamamen bırakıp yalnızca sınava hazırlanır.
Bugün de not için okul değiştirme ve hayalet okul iddiaları var. Her okulda aynı değeri taşıyan bir not, okulu terk etme nedenini azaltır.
Diploma notu en yüksek ve en düşük aday arasında en fazla 30 puanlık fark yaratıyor. Belirleyici olan yine sınav.
Adayların yoğun olduğu puan aralıklarında birkaç puan on binlerce sıra demek. Yukarıdaki örnekler bunu gösteriyor.
1999'da getirilen yöntem, başarısı düşük okullardaki çalışkan öğrencileri cezalandırmakla eleştirildi. Bu kaygı ÖSYM'nin kendi raporunda da yer alıyordu.8
Kısmen doğru. Eski formülde her okulun birincisi okulundan bağımsız olarak tam puan alıyordu; asıl etkilenen, başarısı düşük okulların orta sıralarındaki öğrencilerdi. Bu yüzden notun önce okul içindeki konuma çevrilmesini, okul başarısının ağırlığının ise açık bir tartışmayla belirlenmesini istiyoruz.
Ciddi not veren pek çok özel okul var. Uzmanlar kolay not verme eğiliminin devlet okullarında da görülebildiğini söylüyor. Sorunu bir okul türüne bağlamak haksızlık.5
Katılıyoruz. Sorun okul türü değil, ortak bir ölçünün olmaması. Taleplerimiz hiçbir okul türünü hedef almıyor.
Önerini bırak, katıldığın önerilere destek ver. Öneriler herkese açık görünür; en çok destek alanlar üstte listelenir.
Bu sorun her yıl yüz binlerce adayı etkiliyor ve çözümü bir kanun değişikliğine bağlı. Değişikliğin 2027 YKS'ye yetişmesi için Meclis'in önümüzdeki birkaç ay içinde harekete geçmesi gerekiyor. Bunu sağlayacak olan, kamuoyunun ısrarı.
#OBPAdaletsizliğiBitsinKopyala, istersen kendi deneyiminle değiştir, adını ve ilini ekleyip gönder.
Sayın ………… Milletvekili ……………… Türkiye Büyük Millet Meclisi ANKARA Konu: Ortaöğretim Başarı Puanının üniversiteye yerleştirmede adil biçimde hesaplanması hk. Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) yerleştirme puanına eklenen Ortaöğretim Başarı Puanı (OBP), okullar arasında ortak bir ölçüye dayanmayan diploma notları üzerinden hesaplanmaktadır. Bu durum, sınavda aynı başarıyı gösteren adayların yalnızca mezun oldukları okulların not verme alışkanlıkları nedeniyle binlerce sıra farkla yerleşmesine yol açmakta; Anayasa'nın 10. ve 42. maddeleriyle güvence altına alınan eşitlik ilkesini ve eğitim hakkını zedelemektedir. Bu nedenle; 1. Diploma notlarının, okullar arasındaki not verme farklılıklarını giderecek şekilde ortak bir ölçüye getirilmesi, 2. Bu düzenlemenin 2027 YKS'de uygulanabilmesi için gerekli yasal değişikliğin sınav kılavuzu yayımlanmadan önce yapılması hususlarında girişimde bulunmanızı saygılarımla arz ederim. Tarih: …/…/2026 Ad Soyad: İmza: Adres: Telefon / E-posta: